24/03 15:05
 

Sınırda Yeni Olay. Nedeni Nedir?

Sınırda Yeni Olay. Nedeni Nedir?

Özbekistan 18 Mart’ta saat 07.40’ta Celalabad bölgesinin Ala-Buka ilçesindeki Moğol alanında Kırgız-Özbek devlet sınırının daha belirlenmemiş alanına askerlerini, 2 ZPT ve 2 kamyonunu konuşlandırdı. Kırgız taraf kısa sürede gerekli önlemler almak zorunda kaldı ve benzer sayıda asker ve iki zırhlı araç konuşlandırdı.

Aynı gün Kırgız tarafın inisiyatifi üzerine Moğol alanında Kırgızistan ve Özbekistan sınır birimlerinin temsilcileri müzarekerelere başladı. Aynı zamanda, Özbek taraf “Madaniyat otoyolu” hudut kapısını tek taraflı olarak tamamen kapatmıştı. Kırgızistan vatandaşlarının girişine yasak koyuldu, üçüncü dünya ülkelerinin vatandaşları için hudut kapısı normal rejimde çalışıyor. Kırgız taraf, komşu ülkenin vatandaşlarına ilişkin bu tür kısıtlamaları uygulamadı.

Devlet Sınır Hizmeti Başkanı Raimberdi Duyşembiyev’in söylediğine göre, Özbekistan Sınır Koruma Devlet Komitesi bu hareketlerinin resmi nedenlerini açıklamadı.

Daha önce elde edilmiş anlaşmalara aykırı olmasına rağmen, iki ülke arasındaki tartışmalı alana askerlerini konuşlandırdığı hakkında Özbek tarafa bildiri gönderildi. Kırgız taraf durumun tırmanmasını önlemek amacıyla Çalasart alanında asker sayısının düşürülmesi gerektiğini bildirdi.

Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev 18 Mart’ta Devlet Sınır Hizmeti Başkanı Raşmberdi Duyşembiyev’i, 19 Mart’ta Savunma Konseyi Sekreteri Temir Cumakadırov’u kabul etti. Bu görüşmelerde, milli güvenliği sağlama, ülkenin savunma yeteneğini güçlendirme, sınır birimlerinin durumuna ilişkin konular müzakere edildi. Başbakan Temir Sariyev, güvenlik güçlerinin yetkilileri ile ülkenin sınırlarını güçlendirme konusunda toplantı yaptı ve sınırı güçlendirme ve tartışmalı alan konularını ele aldı.

Uzun bir sessizlikten sonra, Özbekistan SNB Sınır Koruma Devlet Komitesi, Nevruz kutlamaları nedeniyle Kırgızistan ile sınırdaki güvenlik tedbirleri artırdığını açıkladı.

Özbek tarafın bildirisinde, “Güvenlik için ek olarak zırhlı araç getirildi. Üstelik, bahsedilen askeri teknik Özbekistan toprağında bulunuyor, devlet sınırının korunması ise tartışmalı alanlara girmeden ikili anlaşmalara uygun olarak gerçekleştiriliyor.” diye kaydedildi.

Kırgızistan ve Özbekistan arasında taraflardan hiçbiri tartışmalı alana askerleri ve askeri tekniği ile girmemesi gerektiğine dair anlaşma var. Ayrıca, Özbek tarafın askeri tekniğinin Özbekistan toprağında bulunduğu hakkında bildirisi gerçeklerle çelişmektedir.

Celalabad bölesinin Aksı İlçesi Kaymakamı Medet Aydaraliyev’in yaptığı açıklamaya göre, Kırgıistan ve Özbekistan arasında 38 hektarlık tartışmalı alan Çalasart var, Kerben-Ala-Buka karayolunun 1.8 kilometrelik kesimi bu alandan geçiyor. Kaymakam’ın belirttiği gibi, Özbek tarafın bu alana askeri tekniğini konuşlandırmaya hakkı yoktur, çünkü bu alan Sovyetler Birliği döneminden beri Kırgızistan’ın kullanımındadır.

Duyşembiyev, “İki ülke arasında tartışmalı alana, bu durumda, 1800 metrelik karayola her iki tarafın askerlerinin girmesini yasaklayan anlaşma var. Ancak, Özbekler bu protokolü ihlal etti.” dedi.

Devlet Sınır Hizmeti Başkan Birinci Yardımcısı Kubanıç Sarıbayev, “Tek taraflı hareket etmek olmaz, komşu ülkeler olduğumuza göre ortak bir dil bulmalıyız” diye konuştu.

Sarıbayev, aslında, iki komşu ülkenin sınır muhafızları arasında ilişkilerin biraz bozulmakta olduğunu belirtti.

Sarıbayev, “İlk olarak Özbek taraf başladı, onlar tartışmalı alana askerlerini soktular. En azından, neden böyle yaptıklarını açıklamaları gerekiyordu.” ifadelerini kullandı.

Onun anlattığı gibi, uygulamaya göre, tartışmalı alanlarda askerlerin nöbeti ve sınırı koruma sistemi ortaklaşa yapılması gerekiyor. Bu ise sınırda belirsiz konumu önlemek için yapılır.

Sarıbayev, “Bu konuda birçok protokoller imzalandı. Benim pratiğimde, Özbek tarafın Nevruz kutlamaları ile ilgili olarak askerlerini konuşlandırması ilk kez oluyor. Nedense geçen yıllarda böylesi görülmemişti, ancak bu yıl böyle bir adım atmaya karar vermişler.” dedi.

Eski Başbakan Yardmcısı Tokon Mamıtov’un yaptığı açıklamaya göre, 1938 yılında bu alanda “Berlik” kollektif tarım çiftliği kurulmuştu ve o zamanlarda ilçe Aksı değil, Karavan ilçesi olarak adlandırılıyordu.

General Mamıtov, “Bu alan Kırgız Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin “Berlik” kollektif tarım çiftliğine aitti. Daha sonra, 1951 yılında “Berlik” kollektif çiftliği “Leninjol” olarak değiştirildi ve Kırgız Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin Karavan ilçesi bünyesindeydi. 1961 yılında bu alan Lenin adını taşıyan kollektif çiftliğinin sahipliğinde bulunuyordu, Karavan ilçesine de Leninjol adı verildi. Yaklaşık 50 hektarlık arazi ve Özbek sınır muhafızlarının konuşlandığı yaklaşık birkaç kilometre karayol tam o alanda yer alıyor.” diye vurguladı.

Onun söylediğie göre, bu alanı tartışmalı demek yanlıştır, çünkü orada fiilen başından beri yaşayan ve çalışan Kırgızistan vatandaşları yaşıyorlar.

Mamıtov, “Bu alanı sınır hattı geçmesi gereken mutabık kalınmamış alan olarak adlandırmak gerekiyor. Bu alanda sınırın belirlenmediği gerçeği göz önünde bulundurulduğunda, askerlerin orada bulunması yasaklanıyor.” diyerek altını çizdi.

Eski Başbakan Yardımcısı, uluslararası topluluk tarafından kabul edilen Birleşmiş Milletler (BM) Kararı uyarınca, iki ülke tarafından belirlenmemiş ve mutabık kalınmamış alanlarda her iki tarafın askerleri ve askeri tekniklerinin bulunması yasak olduğunu hatırlattı.

Böylece, Özbek tarafın tek taraflı ve uzun süren sessizliği, komşu ülke liderliğinin Kırgızistan’ın güneyinde olası olaylar doğrultusunda endişelerinin delili olabilir.

Mamıtov, “Özbek taraf her yıl Nevruz bayramına yakın, Mart ayının başında sınırı kapatıyordu. Onlar birkaç gün önce bizi haberdar ediyordu ve sınırda planladıkları kontrolü artırmanın nedenlerini bildiriyorlardı. Biz Özbek taraf ile birlikte sınır muhafızları ve İçişleri Bakanlığı olarak oraya gidiyorduk ve hareketleri koordine ediyorduk. Ancak, Özbekistan bu yıl önceden bir haber vermeden tek taraflı şekilde sınırı kapattı.” ifadelerini kullandı.

Bağımsız eksper Aybek Sultangaziyev’in söylediğine göre, Kırgızistan’da muhtemel istikrarsızlıktan duyduğu endişeleri nedeniyle Taşkent tartışmalı alana askerlerini ve zırhlı araçlarını konuşlandırabilir. Sultangaziyev, “Muhalefetin bildirilerinden dolayı Taşkent’in endişelenmesi ve bu nedenle de önleyici tedbirler alması mümkün, ancak, ülkemizdeki genel durum böyle bir karar için gerekçe vermiyor.” dedi.

Devlet Sınır Hizmeti Başkan Yardımcısı Sarıbayev de büyük olasılıkla bu adımın nedeni Nevruz kutlamaları değil, başka bir sebep olduğunu düşünüyor.

Sarıbayev, “Ben şahsen böyle hareketlerin bizim muhalefetin aktif faaliyeti ile ilgili olduğunu gözardı etmiyorum. Tam o bölgede ve o alanlarda muhalefetin istikrarı bozmaya çalıştığı eylemleri görülüyor, onlar aynı zamanda barış mitingleri olduğunu söylüyorlar. Özbek taraf da bu hakkında farklı bir bilgi sahibi olabilir. Eğer Özbek sınır muhafızları bu konuya böylece yaklaşıyorsa, demek ki onlar durumun olası istikrarsızlaşması veya etnik ilişkilerin bozulması ile ilgili olarak birkaç nedenle bir yerde provokasyonları beklemeleri mümkün. Yani, onların bu tür davranışlarının herhangi bir koşullu nedeni olmalı. Sonuçta, bu yılki Nevruz bayramının öncekilerden hiç farkı yok.” diye belirtti.

Ermek Abdrisayev, Kabar Kırgız Milli Haber Ajansı
 

Tüm makaleleri göster

  • print
  • Facebook'ta paylaş
  • Twitter'de paylaş
  • В Контакте'de paylaş
  • LiveIntInternet'te paylaş
  • Одноклассники'de paylaş
  • Live Journal'da paylaş
  • Мой Мир'de paylaş
  • anticorr
  • MSZN