09/01 20:53
 

Yatırımcıların Uzaklaşması, Kırgızistan’ın Enerji Güvenliği Arzusunu Değiştirmez

Yatırımcıların Uzaklaşması, Kırgızistan’ın Enerji Güvenliği Arzusunu Değiştirmez

Ağustos 2015’te 390 milyon ABD doları değerinde olan Datka-Kemin enerji iletim hattının işletmeye açılması ile, Kırgızistan komşularından enerji bağımsızlığını kazanabildi. Bundan önce, ülke güneyinde üretilen tüm elektrik enerjisi Frunze trafosundan tek hatla komşu Kazakistan ve Özbekistan topraklarından transit olarak iletiliyordu. Kırgızistan transit için Özbekistan’a yıllık 8 milyon dolar ödemek ve Kazakistan’a onun ağlarını kullandığı için 250-300 milyon kW/h elektrik telafi etmek zorunda kalıyordu.

Datka-Kemin enerji iletim hattının devreye sokulması ile iç enerji şebekesi oluşturuldu, bu şebeke ülkenin kuzey bölgelerindeki tüketicilere kesintisiz elektrik tedarik etmeli ve satış pazarını genişletmeli.

Yeni satış pazarına girmesi için Kırgızistan’a iddialı CASA-1000 projesi yardımcı olmalı. CASA-1000 enerji nakil hattının yapımı önümüzdeki yılın ilkbaharında başlaması ve 2018 yılında tamamlanması gerekiyor. Projenin toplam maliyeti 1,17 milyar dolar olarak değerlendriliyor. Projenin ana yatırımcısı olan Dünya Bankası (WB) 526 milyon dolar tahsis etmeye hazır. Dünya Bankası yukarıda bahsedilen miktardan Kırgıistan’a 45 milyon dolar ayırmayı planlıyor, 6,75 milyon dolar karşılıksız hibe şeklinde, geriye kalan miktar ise 15 yıllık bir süre için uygun şartlarda kredi olarak sağlanacak. Tüm bunlar Kırgızistan’ın ihracat için yeterli miktarda elektrik enerjisi üretmeye başladığı halde mümkün olur. Kırgızistan için projenin belirsizliği de bundan kaynaklanıyor.

Şu anda Kırgızistan projeyi uygulamak için 233 milyon dolar harcamayı planlıyor, 33 milyon doları devlet tahsis edecek, geri kalan fonlar uluslararası finans kurumlarından bekleniyor. Kırgızistan Maliye Bakanlığı’nın verilerine göre, teyit edilen toplam miktar 124,1 milyon dolar oluşturuyor, bu miktarın 79,1 milyon doları bütçede hesaba katılmamış planlanan projelere dahil edildi ve şimdilik 109 milyon dolar yetersiz oluyor.

Projenin uygulanması, Kırgızistan’ın ülkede elektrik tüketiminin önemli ölçüde azaldığı Mayıs-Eylül arası dönemde fazla elektrik enerjisini Afganistan ve Pakistan’a ihraç etmesini olanaklı kılacak. Aynı zamanda, yaz aylarında ülkenin hidroelektrik santrallerinin suyu boşa akıtmasını önlemeye yardımcı olacak. Uzmanlar nihai müşteriler için enerjinin yaklaşık maliyetini tespit ettiler. Enerji maliyeti kilovat başına 9,4 cent tutmalı, 4,25 cent enerji tedariği ve altyapı maliyetleri içindir, geri kalan kısmı ise ihracatçı ülkenin kârı olmalı.

Başbakan Temir Sariyev yakında Birinci Radyo yayınında, “Elektrik satacağımız ana pazarlar Afganistan ve Pakistan. Bugün onların gereksinimi 30 milyar kW/h oluşturuyor. Eğer biz hidroelektrik santrali (HES) yaparsak, o zaman 2019’dan itibaren onlara kilovat başına 9 cent ile enerji satabiliriz. Onlar bizden 30-50 milyar kW/h kadar satın almaya hazır”, diye ifade etti.

Ancak, Kırgızistan’ın enerji sektörünün çözüm bulunmamış sorunları ve Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev’in Rus tarafın Yukarı Narın HES kaskatı yapım projesini uygulayamacağı hakkında açıklaması, ülkenin enerji güvenliği gerçekleştirmesinde ve yeni pazarlara erşiminde bir engel haline gelebilir.

Cumhurbaşkanı’nın söylediğine göre, ülkenin enerji potansiyelini artırmak için fırsat sağlaması gereken enerji güvenliği, Yukarı Narın HES kaskatı, Kambar-Ata HES-1 yapımına, hem de Toktogul HES’inin ve Bişkek termik santralinin yeniden yapılması ve modernleştirilmesine bağlı olacaktır.

Başkentteki termik santralin restorasyonu için yatırılan 386 milyon doların 169 milyon doları sarf edildi. Bişkek termik santralinin temsilcilerinin bildirdiklerine göre, modernizasyondan sonra termik santralin kapasitesi 360’tan 812 MW kadar artması planlanmaktadır. Ayrıca, restorasyonun 2017 yılına kadar tamamlanacağı belirtildi.

30 Aralık 2015’te Kırgızistan Hükümeti’nin Toktogul HES’inin modernizasyonu için Asya Kalkınma Bankası’ndan ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’ndan (EBRD) hibe aldığı duyuruldu.

30 Aralık 2015 tarihinde ülkenin enerji şirketlerinin başkanları ile görüşme sırasında, Başbakan Temir Sariyev bu fonların tüm jeneratörleri değiştirmeye harcanacağını ve şimdikilerin yerine daha kuvvetli jeneratörler alınacağını bildirdi.

Cogorku Keneş Dış İlişkileri, Savunma ve Güvenlik Komitesi oturumunda “Kırgızistan Ulusal Eektrik Şebekesi” Açık Anonim Şirketi Genel Müdürü Medetbek Aytkulov, Toktogul hidroelektrik santralinin önümüzdeki altı yılda rehabilitasyona tabi tutulacağını söyledi. Onun yaptığı açıklamaya göre, süreç zaten başlamıştır ve ilk aşama çerçevesinde barajın incelenmesi, su altı araştırmaları ve kablo şebekelerinin denetimi için 5 milyon harcanmıştır. Aytkulov, “Rehabilitasyon üç aşamadan oluşuyor, proje maliyeti 450 milyon dolar tutuyor, bu miktar Asya Kalkınma Bankası ve EBRD tarafından imtiyazlı kredi ve hibe şeklinde tahsis ediliyor”, diye belirtti.

Ekipmanın eskimesi nedeniyle ve HES’in jeneratörlerinin eksik performansının bir sonucu olarak, ülkenin enerji ihtiyacını karşılamada önemli ölçüde elektrik enerjisi açığı hissediliyor. Rehabilitasyon ihtiyacının açık bir örneği 28 Aralık 2015 gecesi Toktogul HES’inde meydana gelen kaza olabilir, neticede üç jeneratör bozuldu. Üstelik, kaza nedeniyle elektrik teminine kısıtlamalar yapıldı.

1991 yılından beri uluslararası finans kurumları ve ortak ülkeler tarafından ülkenin hidroelektrik sektörüne 1 milyar dolardan fazla yatırım yapıldı, ancak bu fonlar sektörün durumunu düzeltmeye yeterli olmamıştır.

Yukarıda sözü geçen iki tesisin modernizasyonu ve restorasyonu ile ülke enerji güvenliğini sağlamayı başaramayacağı açıktır. Bunu elde etmek için Yukarı Narın HES kaskatı ve Kambar-Ata HES-1 yapım projesini uygulamak gerekiyor. Ayrıca, bu iki projeinin uygulanması CASA-1000 projesi kapsamında elektrik enerjisi ihracatından ek gelir almayı mümkün kılacak.

Şu anda tüm elektrik enerjisi daha Sovyet döneminde Aşağı Narın HES kaskatında yapılmış 5 santralden oluşan komplek: Toktogul – 1200 megavat, Kürpsay – 800 megavat, Taşkömür – 450 megavat, Şamaldısay – 240 megavat ve Uçkurgan – 180 megavat tarafından üretiliyor.

Enerji uzmanlarına göre, Kırgızistan’da nüfusun artışı ve işletme sayısının artışı nedeniyle mevcut kapasite artık yeterli değil, Kırgızistan’ın Güney Asya’ya enerji ihraç etme arzusu göz önüne alındığında Yukarı Narın HES kaskatı ve Kambar-Ata HES-1 yapım projesini gerçekleştirmek için yeni yatırımcıları arama ve çekme ülke için güncel bir hedef olarak kalıyor.

Herkes Yukarı Narın kaskatının 4 hidroelektrik santralinin ve Kambar-Ata-1’in yapımını Rus şirketi “Rusgidro” uygulayacağını bekliyordu. Şirket, Rusya hükümetinden doğrudan talimat almıştı. Uzmanların verdiği bilgiye göre, Kambar-Ata HES-1 projesinin maliyeti 4 milyar dolar olarak değerlendirilmişti.

Yukarı Narın HES kaskatı toplam 237,7 MW kapasiteli ve 942,4 milyon kW/h üretimi ile Akbulun HES, Narın HES-1, Narın HES-2 ve Narın HES-3’ü kapsamalı. Hidroelektrik santrallerin yapımı 6 yıl içinde tamamlanması, hidroelektrik santallerden ilki 3 yıl sonra devreye sokulması planlanmıştı.

Ancak, Rusya’daki ekonomik sorunlar, ona karşı yapılan Batı yaptırımları ve diğer jeopolitik gelişmeler Rusya hükümetini projelere daha yatırım yapma imkansızlığını bildirme zorunda bıraktı.

2015 yılının sonunda Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Kırgızistan’ın büyük enerji projelerine ilişkin planları açıkça ele aldı.

Birinci Radyo’da canlı yayın sırasında Başbakan Temir Sariyev, “Ekonomideki durum ve petrol fiyatlarındaki 3-4 kat düşüş ile bağlantılı olarak fon çekme daha pahalı olacağı, yani, daha pahalı krediler olacağı ve projelerin maliyeti artacağı belirtildi. Eğer biz anlaşmayı tek taraflı şekilde feshederek başka yatırımcıları aramaya başlarsak onlar rahatsız olmayacaklarını söylediler. Bu nedenle, Hükümet 31 Aralık’ta anlaşmanın feshedildiği ve öneriyi Cogorku Keneş’in değerlendirmesine gönderdiği hakkında bildirdi”, diye konuştu.

Daha sonra, hükümet oturumunda Kırgızistan Hükümeti ve Rusya Hükümeti arasında 20 Eylül 2012’de Bişkek şehrinde imzalanmış Yukarı Narın HES kaskatını yapma ve işletme hakkında anlaşmayı feshetme konusu ele alındı.

Birinci Radyo’da canlı yayında konuşma yapan Başbakan Sariyev, Hükümet’in hidroelektrik santrallerinin yapımını gerçekleştirmek için uygun şirketi seçmek amacıyla uluslararası bir ihale ilan edeceğini vurguladı.

Sariyev, “Bugün Çinli şirketlerin çok güçlü olduklarını açıkça söylemek gerekiyor. Bu kaskatın yapımına Çin tarafın büyük ilgi göstereceğini düşünüyorum”, dedi.

Çinli şirketlerin Kırgızistan’da çoktan beri çalıştıklarını ve iyi sonuçlar gösterdiklerini belirtmek gerekiyor. Meydana gelen yeni durumlarda, onlara büyük ve önemli projeleri güvenmek, ayrıca, onlardan çok zor olmayan koşulları beklemek mümkün.

Ermek Abdrisayev, “Kabar” Kırgız Milli Haber Ajansı
 

Tüm makaleleri göster

  • print
  • Facebook'ta paylaş
  • Twitter'de paylaş
  • В Контакте'de paylaş
  • LiveIntInternet'te paylaş
  • Одноклассники'de paylaş
  • Live Journal'da paylaş
  • Мой Мир'de paylaş
  • anticorr
  • MSZN