21/05 15:20
 

Биле жүр бурадар!

Тоокканаңды көргөз, ким экениң айтып берейин...

Ээ, бурадар, жумуртканы жакшы көрөсүң ээ...Жумуртка асмандан жаабасын да жакшы билесиң. Аны корооңду кужурап жүргөн тоокторуң тууйт. Ошол тоокторуңду жакшылап баксаң, алар сени үй-бүлөң менен кошо багат. Бул үчүн адегенде тооккана сал. Аты тооккана болгону менен аны салгандын да эби бар.
“Тооккана” деген бир гана тоокторуң эмес, өзүң да кенен-чонон кирип, ичин тазалап турганга оңтойлуу болушу керек. Тооккана салардан мурда күн толук тийе турган жерди тандап алыңыз. Себебин кийин айтабыз.
Адегенде пайдубалын куябыз. Бул үчүн жерди 30 тереңдикте казган оң. Анткени келемиш кире албайт. Ал эми дубалын сокмо же куйган кирпич менен эле (калыңдыгы 51 см) тургузуп койсо болот. Чатыры болсо 4 же 2 кабат рубероид менен жабылат. Айрымдар жерди үнөмдөшүп, бир жагынан оңуна карап тооктун жемин, керектүү шаймандарды тооккананын чатырына жыйып жүрүшөт. Бул деле туура. Эң башкысы жакшылап жылуулап жабыш керек. Анан тоокканын дубалын ичинен тегиз шыбап чыгасың.

Аны дайыма актап турсаң мите курт деген эгерим жолобойт. Эми терезени күн тарапты каратып саласың. Мындай болгондо күн тегиз жана жарык тийип, тооктор кышында Д витамини менен камсыз болушат. Терезе тооккананын 1/10 бөлүгүн ээлеши керек. Булар бүткөндөн кийин тооктор отура турган жай, тоогуң тууй турган уя жасайсың. Ошондой эле тооккананы мезгил-мезгили менен 2%тик кальций содасы кошулган суу менен (бир чакага 150-200гр) же болбосо 2-5%тик креолин (бир чака сууга 200-500гр) менен жууп-тазалап турсаңар тооктор эгерим ооруга чалдыкпайт...Жумуртканы да ойдогудай берет.

Коенду кантип багабыз?

Коенду корооңо эркин кое берсең жердин баарын казып тамтыгын чыгарат. Атүгүл кошуна-колоңдордун там аркасын да тим койбойт. Бөөдө чатак да чыгышы мүмкүн. Андыктан коендорду тыпыйтып эле клеткада баккандан өтөрү жок. Клеткада багуу Бул үчүн бир нече рейка, анан майда көздүү сетка керек. Алгач бардык жыгачтарды кылдат сүрүп чыгыш керек. Антпесе коен сүйкөнгөндө бир жерин жаралантып алышы мүмкүн.

Клетканын таманына сүрүлгөн тактай төшөлөт. Алардын аралыгы эң кеминде 1,5 см.дей болсун. Ал эми чатыры шыйпырдан же жыгачтан жасалат. Эч качан темир шыйпыр менен жаппагыла. Анткени күн ысыкта аябай ысып кетип, коендоруңуз тирүүлөй куурдак болуп калышы мүмкүн. Коендор ар түрдүү породада болгондуктан, аларга жасалган клетканын бирдиктүү стандарты жок. Негизи 150х70х70 өлчөмүндө болсо болот. Клеткаларды дубалга илип жеп бут жасап койсо да болот. Бул аларды келемиш, чычкандардан сактайт. Клетканын капкагы ачылып, жабылып тургандай болсун. Анткени жем саласың, алдын тазалайсың дегендей. Жем бергенде же суу куйганда коен аларды булгап салбагандай бийигирээк болуш керек.

Клеткалардын ортосу бөлүнүп, коен биринен-бирине өтүп тургандай болсун. Эгерде клетка коендор үчүн тардык кылса алар түлөй баштайт. Атургай тукумдабай да коюшу мүмкүн. Ошондуктан клеткадагы коендордун санына дайыма көз салуу керек. Чуңкурда багуу Кылымдардан эле коенду чуңкурга багып келишет. Бул аларды кандайдыр бир деңгээлде табигый шартка кармаганга жакындаштырат. Бирок, коендор туш тарапка ийин казып, качып кетпеши үчүн бир катар иштерди жасоого туура келет. Бул үчүн корооңдогу ылайыктуу дөңсөөрөк жерге 2х2 метр өлчөмүндө чуңкур казылат.

Жердин дөңсөө болушу чуңкурга суу кирип кетпеши үчүн керек. Мындай чуңкурга 200 коенду бакса болот. Анын үстүнө табигый шартка жакын мындай шарттарда коен өтө тез көбөйөт. Анткени чуңкур жайкысын салкын, кышкысын жылуу келет. Ошол эле учурда ар кандай инфекциялык оору пайда болушу мүмкүн. Эгерде маал-маалы менен тазалап турсаңыз андай деле болбойт. Ага төмөндө дагы токтолобуз. Чуңкурду казып алгандан кийин кирпич же шыйпыр менен үч тарабын тосуп чыгабыз.

Бул коендордун туш тарапка ийин казып кетишин азайтат. Бир тарабын жөн коюш керек. Ийин каза беришсин. Кыш күндөрү жылууланат. Чуңкурдун ичи ным болбошу керек. Ал үчүн таманы рейкадан же майда сеткадан жасалып, анын алдына 20 см. калыңдыктагы кум төгүлөт. Кум жагымсыз жытты, коендун заарасын өзүнө сиңирип алып турат. Же болбосо бир тарабына жантыгыраак кылып цемент менен кумду аралаштырып куюп чыкса да болот. Ошондо коендун заарасы бир тарабына агып жерге сиңип кетип жыт калбайт, заңын тазалаганга да оңой болот.

Чуңкурдун бир тарабына аштоо жасайбыз. Ал коендор жеткендей, бирок үстүнө чыгып албагандай бийиктикте жасалышы керек. Коендор жем талашып бир-бирин тебелебеши үчүн аштоо баарына жеткендей жасалат. Ошондой эле коендор чөп жегенден мурда сууну көп ичкендиктен дайыма таза суу турушу зарыл. Колдон келсе чуңкурдун түбүнө жыгачтын таарындысын же саман таштап туруу керек жана суткасына бир жолу сөзсүз тазаланат. Жаандын суусу кирип кетпеши үчүн чуңкурдун жээгин жерден бир кыйла көтөрүп топурак менен бийиктеп чыгуу керек.
Ошондой эле чуңкурду жаандан, кардан сакташ үчүн кадимкидей эле чатырлап жабасыз. Бирок, темир шыйпырды колдонгонго болбойт. Ал күн тартып чуңкурду ысытып жиберет. Мындан тышкары желдеткич түтүктөрдү коюп, чуңкурду дайыма желдетип, күн тийгизип туруу керек. Кышкысын жасалма жарык коюлат.

Алабайдын күчүгү акыл менен багылат

Алабай – көз карандысыз, эркиндикти сүйгөн ит. Эгерде аны туура эмес тарбиялап, кожоюндук мүнөзүңдү көргөзбөсөң, ал сага кожоюн болуп, далай азап тарттырышы мүмкүн. Алабай өтө күчтүү экенин өзү жакшы билет. Андыктан анын өзүнө өзү ишенүүчүлүгү кээде чектен ашып кетет. Анын мындай өзүмчүл мүнөзүн учурунда жое билсеңер, бул ит кожоюнун бир көз караштан түшүнгөн эң мыкты короочу болуп берет. Алабай кожоюнун кааласа угуп, каалабаса укпай кое турган күчтүү иттерге кирет.

Мындай болбошу үчүн аны күчүк кезинде иттерди үйрөткөн клубдарга берип тарбиялаган оң. Алабайдын эң башкы сапаты кожоюнуна ушунчалык берилген ит. Ошондой эле башка адамдарга ишенбегендиктен, аны эл көп жерге жетелеп барганда сак болуу керек. - Алабайдын күчүктөрүн аны атайы баккан адис адамдан же питомниктерден алган жакшы. - Күчктү аларда анын эне-атасын жакшылап кароо керек. Алар сырткы турпаты жана мүнөзү боюнча кынтыксыз болсун. - Балдарлуу үйгө алабайдын ургаачы күчүгү жакшы. Алардын мүнөзү жумшак келет. - Эгерде күчтүү жана сүрдүү ит керек болсо, эркегин алыңыз. - Алабайдын күчүгүн 2 айлыгынан кийин, эмделгенин алыш керек. - Күчүктү тандаганда жанына ачкычтарды шарт дегизе ыргытып ийгенде чочубастан кайра кызыгып чуркап келип жыттагандарын алыңыз.

- Эгерде күчүктөр сапсагай жүндүү келишсе анда албаш керек. Ал алабай менен кавказ овчаркасынын аргыны. Таза алабай тегиз жүндүү болот. - Күчүктүн сырткы келбети, көздөрү жана кулактары таза, мурду нымдуу, колдору түз, куйругу жарым кесилген.
Алабайдын күчүгүн тарбиялык мүнөздөгү оюн менен баштоо керек. Ар бир туура жасаган иш үчүн күчүккө “азаматсың” деп туруу зарыл. Ал үчүн кичинекей таттуу түрүндө бирдеме берип, сылап-сыйпап турасыз. Ошондо күчүк кайсы ишти жакшы жасап жатканын туура түшүнө баштайт. Бирок күчүктү эч качан урбагыла. Ал аны унутпайт.

Алабайга берилчү тамактар: Эттен –бир гана уйдун жана торпоктун эти Субпродуктулар –жумасына эки жолу. Андан көп эмес. Эт кошуп бышырган кесме Майы жок балык Дандан – гречка, күрүч жана сулуунун даны Жаңы жер-жемиштер Сүт азыктары Күчүктөрдү жарым суюк тамактар менен эки маал тойгузат. Эртең менен 7де, кечинде саат 19да. Сөөк, айрыкча чочконун, тооктун сөөктөрүн бербеш керек.
Алабай –чоң ит болгондуктан аны квартирда багыш кыйын. Ал сыртты, эркиндикти жакшы көрөт.

Даярдаган Темирбек Алымбеков
 

Бөлүшүү

  • print
  •  Facebookта жайгаштыруу
  • Twitterде жайгаштыруу
  • Контактка жайгаштыруу
  •  LiveInternetке жайгаштыруу
  • Одноклассниктерге жайгаштыруу
  • LiveJournalда жайгаштыруу
  • Мой Мирге жайгаштыруу